Wat zeg je vlak voor een spannende wedstrijd tegen je sporters? Wat doe je als de training voor geen meter loopt? En hoe ga je om met blerende ouders langs de kant? De voorstelling gaat over het effectief begeleiden van jeugdsporters en is bedoeld voor trainers en coaches. En voor bestuurs- en commissieleden, die bij hun sportclub een cultuur willen neerzetten waarin prestaties verbeteren, het aantal afhakers terugloopt, het aantal vrijwilligers juist toeneemt en ook de sportiviteit en respect toenemen. Het verhaal dat gebracht werd, is gestoeld op praktijkervaringen van topcoaches en onderbouwd met jarenlang wetenschappelijk onderzoek.

Dat de interesse groot was bleek wel uit het feit dat de zaal helemaal vol met mensen zat.

De belangrijkste kernwoorden die uit de voorstelling naar voren kwamen waren: plezier & zelfvertrouwen. Plezier in het beoefenen van de sport en zelfvertrouwen in het eigen kunnen.

Winnen

Daarnaast werd aangegeven dat wanneer je een belangrijke wedstrijd wilt winnen, je als trainer/coach juist niet de nadruk op het winnen moet gaan leggen. ‘Als je wilt winnen, moet je het niet over het winnen hebben!!’ Als voorbeeld werd een bekende voetbalcoach aangehaald die met een groot vel papier de kleedkamer van het voetbalelftal binnen liep met daarop geschreven “Winnen!!” in de voorbereiding van een belangrijke wedstrijd. Op dat moment wordt de aandacht van de spelers afgeleid van het spel naar het doel en gaat het doel in het hoofd de boventoon spelen. De betreffende wedstrijd werd dan ook, tegen de verwachting in, verloren.

Zo ook bij een waterpoloteam dat in een belangrijke wedstrijd met een bepaald aantal doelpunten verschil moest winnen om door te gaan. De spelers waren goed op dreef in de betreffende wedstrijd en scoorden totdat de trainer hen in de rust vertelde dat ze wel door moesten gaan met scoren om het benodigde verschil te halen. Vanaf dat moment werd de focus verlegd naar het doel en presteerden de waterpolospelers weinig meer, omdat ze teveel met het doel bezig waren.

Positief coachen van spelers

Bij de individuele coaching van een speler is het belangrijk dat zijn sterke punten benadrukt worden, meer dan dat de nadruk komt te liggen bij hetgeen de speler niet goed kan. Datgene waar de speler goed in is dient gemotiveerd en gestimuleerd te worden. Wanneer de nadruk wordt gelegd bij hetgeen niet goed gaat, dan richt de betreffende speler zich teveel op dat ene aspect. Gevolg hiervan is dat ook de sterke punten daar onder komen te lijden. Als voorbeeld werd een bekende hockeyster aangehaald, waarvan de backhand niet helemaal goed ging. Toen de speelster hierop werd aangestuurd ging het mis, omdat ze zich teveel ging richten op de verbetering van haar backhand in de wedstrijd.

Natuurlijk kun je als trainer/coach tijdens een training wel feedback geven op bepaalde aspecten die niet goed gaan in de wedstrijd. Ook kunnen deze mindere aspecten bijgestuurd worden. Hierbij is de wijze waarop het gebracht wordt, aan met name de jeugdspeler, van doorslaggevende aard.

Vraag het de spelers zelf maar

Net als tijdens de opleiding tot Juniorentrainer van de KNVB werd benadrukt dat spelers vaak zelf weten wat er niet goed gaat in de wedstrijd. Belangrijk is het dan om hen open vragen te stellen als: “Hoe vinden we dat het gaat?” “En waarom vinden we dat?” “Wat kunnen we doen om dat te verbeteren?” “Wat moet er dan gebeuren?” Open vragen om tot de kern van het probleem te komen, en om het probleem van daar uit (met behulp van vragen) op te lossen. Dan komen de spelers zelf met de oplossing en weten ze wat ze moeten doen. Natuurlijk is het dan ook aan de deskundigheid van de trainer/coach om te bewaken dat de door de spelers aangedragen oplossingen het gewenste resultaat tot gevolg hebben. Als belangrijke ondersteuning dienen de oplossingen visueel gemaakt te worden door de trainer/coach op een whitebord.

De trainer/ coach

Belangrijk is het wel om ‘boven’ de spelers te staan als trainer/coach. Ook de KNVB geeft in haar opleiding aan dat de trainer de baas is en bepaalt wat er gebeurt, anders krijg je chaos in het team. Vanuit die positie dient dan een positieve benadering gehanteerd te worden naar de spelers toe. Positief motiveren en stimuleren van aanwezige kwaliteiten.

De volgende alinea heb ik overgenomen uit het werkboek van de opleiding Juniorentrainer KNVB met als titel ‘Coachen tijdens een wedstrijd’: “Tijdens een wedstrijd gaat er van alles mis. Daarnaast gaat er natuurlijk ook heel veel goed. Dat moeten we dan ook niet vergeten als we het hebben over het coachen tijdens wedstrijden. Als we spelers beter willen leren voetballen zijn we snel geneigd om ons alleen te richten op het negatieve. Het spelers met plezier beter leren voetballen, betekent dat jij je als coach richt op dat wat er goed en minder goed gaat bij een speler. Uiteindelijk gaat het erom elke speler met plezier beter te leren voetballen. Complimenten geven is daarbij een belangrijk middel”.

Negatief coachen

Desastreus is het wanneer een trainer/coach vervalt in negatieve coaching en jongens ten opzichte van hun eigen team voor ‘gek’ zet. Hetgeen gebeurt met het hard uitroepen van negatieve gerichte commentaren. Hierdoor wordt de betreffende speler onzeker en gaat daardoor nog meer fouten maken.

Helaas heb ik dat in het verleden in de voetbalpraktijk wel eens zien gebeuren, dat een trainer/coach bepaalde voetballers ten opzichte van hun teamgenoten betitelden als zijnde mindere spelers die het voetballen niet begrepen. Juist wanneer de trainer/coach zoiets in de groep zegt (hij die geacht wordt er verstand van te hebben) ‘dan zal het wel zo zijn’.

Gevolg is dat de spelers het negatieve beeld van de betreffende speler gaan overnemen en ook hanteren in de onderlinge contacten met hem. Zo krijgt de betreffende speler een negatief beeld aangemeten over zijn voetbalkwaliteiten door de trainer/coach en door zijn medespelers. Het zal dan niet lang duren voordat hij zijn zelfvertrouwen volledig kwijt is.

Pas wanneer zo’n speler weer positief in het daglicht wordt gesteld, en zijn goede kwaliteiten worden benadrukt door de trainer/coach kan er een ommekeer plaats vinden. Maar dan ook alleen wanneer de betreffende speler nog voetbalt en niet zijn voetbalschoenen al in de wilgen heeft gehangen.

Conclusie

Gezien de ervaring die ik als leider/trainer heb opgedaan in het voetbal, ben ik van mening dat je met behulp van positief coachen het beste uit je team kunt halen. Alleen maar door positief coachen? Neen. Als trainer/coach dien je ook verstand van zaken te hebben met betrekking tot het voetbal. Het is niet zo dat een blinde een blinde kan leiden. Maar wanneer je dat verstand van voetbal hebt, en weet hoe het spel gespeeld dient te worden dan kun je met behulp van positief coachen wel het beste uit je team halen. Plezier en zelfvertrouwen gaan hierbij perfect samen. Net als winnen en plezier. Want voetballen is (ook) het willen winnen van wedstrijden.

Manfred Adema,

leider/trainer Hardenberg ’85 D1